و عمر خطاب گفت - « من قال أنا مؤمن حقّا فهو كافر حقا » - سفيان ثورى گفت - « الناس عندنا مؤمنون فى الاحكام و المواريث ، و لا ندرى ما هم عند اللَّه » و در قرآن و در اخبار صحاح دلائل فراوانست كه اعمال بنده از ايمانست ، و در ايمان هم زيادت و هم نقصان است ، و استثناء در آن شرط آنست . و مذهب مرجى باطل و طغيان است . ابو ذر غفارى از رسول خدا پرسيد كه ايمان چيست ؟ رسول اين آيت برخواند - لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ . . . الى آخر الآية - درين آيت نماز و زكات و نواخت درويشان و صلت رحم و وفاء عهد و صبر در بأساء و شدت از جملهء ايمان شمرد ، و جاى ديگر غزا كردن در مال و در نفس ايمان خواند و گفت إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ يَرْتابُوا وَ جاهَدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ . جاى ديگر استيذان از رسول خداى از ايمان شمرد ، فقال تعالى إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ إِذا كانُوا مَعَهُ عَلى أَمْرٍ جامِعٍ لَمْ يَذْهَبُوا حَتَّى يَسْتَأْذِنُوهُ و مصطفى صلّى اللَّه عليه و آله و سلم گفت « الايمان بضع و سبعون بابا ، ادناه اماطة الاذى عن الطريق ، و ارفعه قول لا إله الا اللَّه » و قال « الوضوء شطر الايمان » ، و قال - « انّ من تمام الايمان لحسن الخلق » و سأله رجل - ما الايمان ؟ ، فقال - « الصبر و السماحة » . و قال « الايمان نصفان - نصف صبر و نصف شكر » و جاء رجل الى رسول اللَّه بأمة له سوداء فقال - يا رسول اللَّه علىّ رقبة مؤمنة تجزى هذه عنّى قال - تشهدين ان لا إله الا اللَّه . و انى عبد اللَّه و رسوله و تصلّين الخمس و تصومين شهر رمضان ؟ قالت نعم ، قال - اعتقها فانها تجزى عنك . درين آيات و اخبار دلالت روشن است كه اعمال بنده عين ايمانست و اجزاء آنست ، ايمان خود نه يك جزء است تنها چنانك مرجى گفت ، بلكه جزؤهاست و آن را شاخهاست از اعمال و طاعات بنده ، چنانك در اعمال مىافزايد ايمان وى مى افزايد ، و چنانك معصيت مىافزايد ايمان وى مىكاهد . و مرجى كه گفت ايمان يك جزء است و آن قولست بى عمل ، لا جرم گويد ميان خلق در ايمان تفاضل نيست ، و گويد - ايمان فريشتگان و پيغامبران و ايمان اهل فسق و فساد يكسانست . كه در آن تفاوت نيست ، و در آن زيادت و نقصان نيست ، و اگر كسى نماز و روزه و زكات و حج بگذارد و زنا و